Xin lỗi thay con: nên làm, nhưng chưa đủ
Điều ba mẹ có thể làm sau lời xin lỗi để dạy con về cảm xúc, sự đồng cảm và khả năng sửa sai.
Hôm trước, sau khi mình đăng tải bài viết về các em bé mầm non đánh bạn, inbox từ facebook đến zalo của mình đều ngập tràn những tin nhắn mới tâm sự về câu chuyện “suốt ngày đi xin lỗi các phụ huynh khác”. Sương sương thì nó kiểu như này:
“Hồi con em 2 tuổi, đi học mà chiều nào về cũng nghe cô nhắc nhở con đánh với cào bạn. Làm quen được hết phụ huynh trong lớp vì… mỗi hôm xin lỗi một bạn”.
“Huhu chị ơi con em nó cứ như con…. 🐶 í. Sểnh ra là cắn :((. Đau ơi là đau mà nói nhẹ không được, quát mãi cũng không được… 🙁”.
“Ui mỗi lần đón con là một lần em hồi hộp nơm nớp, không biết hôm nay con gây gổ với bạn nào. Hôm nào mà trộm vía cô không nhắc gì, là eo ơi tình cảm mẹ con đi lên hẳn”.
Các câu chuyện phải nói là … vừa cười vừa mếu 🙂. Giờ nói tâm sự với nhau thì cười, chứ lúc đó thì các mẹ đúng là mặt méo xệch vì không biết phải làm sao.
Mình thì trộm vía, chưa phải đi xin lỗi phụ huynh khác bao giờ. Tuy nhiên, mình hiểu cảm xúc và những suy nghĩ của các ba mẹ trong những tâm sự đó. Đã kinh qua tư vấn không ít các trường hợp măng non đánh/cắn/cào bạn, mình có thể túm lại được phần nào những nỗi lo của ba mẹ qua hành vi ấy.
Con đánh bạn, nhưng ba mẹ là người lo, là người đi xin lỗi, là người… nhộn lên tìm những phương án giải quyết.
Và đó… chính là mạch cảm hứng của bài viết hôm nay.
1. Vì sao trẻ mầm non hay đánh nhau?
Nếu bạn đã đọc newsletter của mình từ trước, chắc hẳn bạn nhớ hình ảnh mà mình dùng rất nhiều: Hình ảnh chiếc xe đua có bộ phanh xe đạp.
Trẻ nhỏ có một bộ não với phần hạch hạnh nhân (chịu trách nhiệm cho các cảm xúc và phản xạ bản năng) cực kỳ nhanh nhạy, song song với đó là một thuỳ não trước trán (vùng chịu trách nhiệm cho các hoạt động bậc cao, cần tư duy nhiều hơn của con người như việc tư duy logic, giải quyết vấn đề, chuyển hóa cảm xúc,...) đang trong quá trình “xây dựng và hoàn thiện”.
Cảm xúc của con thì chạy nhanh như xe đua F1
Lý trí, khả năng kiềm chế của con thì có khả năng giảm tốc như phanh xe đạp Thống Nhất
Cảm xúc thì chạy nhanh, lý trí thì còn chập chững.
Mỗi khi có một món đồ chơi cả 2 bạn cùng thích, con sẽ cố gắng thật nhanh để giành được món đồ đó. Nếu không giành được, một cảm xúc tức giận bùng lên, chiếc xe đua tức giận tăng tốc lên 200km/h chỉ trong vài giây, phanh xe đạp Thống Nhất muốn “hãm” cảm xúc đó lại nhưng … bất lực. Khói xì ra, và … tay xinh lại đập vào người bạn rồi…
Sự lệch pha về tốc độ, mức độ phát triển đó là lý giải dễ hiểu nhất, ngắn gọn nhất về những hành vi đánh/cắn/cào,... đầy hung hăng của tuổi lên 2, lên 3, thậm chí lên 4.
Và… hãy tưởng tượng ở lớp mầm non, trong không gian vài chục mét vuông, có 20, thậm chí 30 cái xe đua với chiếc phanh “cà tàng” chạy vun vút mỗi ngày…
Va chạm là điều không thể tránh khỏi.
Đa số những ca va chạm đó ở lớp học mầm non đều thường gặp, đều thể hiện sự phát triển bình thường, và rất “đúng chuẩn” với độ tuổi các con.
Vì các hành vi đó là …. bình thường và đúng chuẩn, điều đó dẫn mình đến câu hỏi tiếp theo
2. Vì sao phụ huynh lại hay cuống quýt xin lỗi thay con sau 1 hành vi rất bình thường ấy?
Đầu tiên mình cần chia sẻ, với góc nhìn của mình, việc ba mẹ xin lỗi thay con ở độ tuổi này không sai.
Dù việc lỡ tay đánh/cào/cắn bạn là một hành vi hoàn toàn bình thường với sự phát triển của con ở tầm tuổi đó, việc làm người khác đau vẫn là không chấp nhận được.
Nhưng vì sao người xin lỗi lại là BA MẸ?
(1) Vì xấu hổ
Xấu hổ, ái ngại, bối rối chắc chắn là những cảm xúc người mẹ nào có con từng tác động vật lý lên bạn đều trải qua.
Xấu hổ vì con mình đã làm một điều không nên làm.
Xấu hổ vì con làm đau bạn.
Xấu hổ vì … rõ ràng mình đã dặn không được làm vậy rồi mà con vẫn làm.
Xấu hổ trước ánh mắt của cô và phụ huynh khác.
Xấu hổ là một cảm giác … tương đối đau.
(2) Vì sợ hãi và lo lắng
Đi sau sự xấu hổ là 1001 nỗi lo…
Lo rằng mọi người sẽ nhìn nhận và đánh giá con là em bé “đầu gấu”, “phá phách”
Lo rằng người khác nhìn vào sẽ bảo mình “không biết dạy con”
Lo nhất là “Bé tí mà đã hơi tí là đánh bạn thế này, lớn lên sẽ thành người như nào?”
Con lỡ đánh bạn 1 lần thì còn có thể bình tĩnh, chứ đến lần 2, lần 3,... mẹ nào cũng như ngồi trên đống lửa.
(3) Vì con KHÔNG CHỊU nói xin lỗi
Việc yêu cầu một em bé 2-3 tuổi xin lỗi ngay gần như là một nhiệm vụ bất khả thi. Trong quá trình cố gắng yêu cầu, ép buộc con nói ra từ “xin lỗi”, bạn có thể nhận ra:
Con nhắc lại lời mẹ nói như 1 cái máy, và không hiểu “lỗi” ở đây là gì, và con “xin” cái gì? (Mình đã từng nghe câu “con xin lỗi” và tò mò hỏi lại “con xin lỗi gì thế”. Câu trả lời là “con không biết” 😂 ôii tức điênnn).
Con nói với tone giọng lí nhí, không thể nghe được.
Hoặc trong một tình huống khác, con nhất định quay đi không làm theo, khiến mẹ càng ngày càng tức.
Và đã xấu hổ, đã lo lắng rồi, còn thêm một em bé nhất quyết không hợp tác hoặc hợp tác “cho xong” nữa thì tức điên. Trong những hoàn cảnh đó, để cho nhanh chóng và đỡ phiền người khác, mẹ xin lỗi thay như một cách làm mẫu cho con.
3. Có phải điều làm bạn lo lắng không phải cú đánh hôm nay… mà là tương lai của con mai sau?
Thú thật, mình hay trêu các mẹ là những bà thầy bói đỉnh nhất quả đất.
Lý do: mẹ có thể nhìn hành vi của con 3 tuổi và “tiên đoán” được luôn con người của 20-30 năm sau đó.
Bói toán… là mê tín đấy. Không nên không nên =))
Và khoa học thì lại kể một câu chuyện rất khác.
Không có bằng chứng cho thấy hành vi đánh bạn ở tuổi 2–3 là dấu hiệu dự báo một tương lai bạo lực.
Các nghiên cứu theo dõi trẻ trong nhiều năm liên tục đều chỉ ra:
2-3 tuổi là đỉnh điểm của các hành vi hung hăng (đánh, cắn, cào, cấu,...) → đây là giai đoạn phát triển sinh học bình thường, không phải tính cách.
4-5 tuổi: hành vi hung hăng có xu hướng giảm một cách tự nhiên
6-7 tuổi: vùng chịu trách nhiệm kiềm chế và tư duy phát triển tốt hơn, con có thể điều tiết tốt hơn
Đa số các em bé sẽ giảm dần hành vi hung hăng theo thời gian. Một nhóm nhỏ có thể duy trì mức hung hăng cao nhưng nhưng nghiên cứu cho thấy điều này liên quan đến môi trường, cách nuôi dạy và áp lực gia đình, không phải từ cú đánh tuổi lên 3.
Nói một cách dễ hiểu:
Hành vi đánh ở tuổi mầm non đa phần không khiến con trở thành một em bé “đầu gấu”, nhưng cách người lớn phản ứng có thể làm con mất kỹ năng điều tiết cảm xúc.
Tới đây, mình nghĩ, câu hỏi nên chuyển từ:
“Làm sao để con ngừng đánh bạn?”
→ thành:
“Sau mỗi lần con lỡ tay đánh bạn, mình muốn dạy con điều gì? Kỹ năng điều tiết cảm xúc hay nỗi sợ hãi vì làm sai?”
4. Thay vì chỉ xin lỗi thay con, ba mẹ có thể làm gì?
Một lần nữa, từ góc nhìn của mình, việc xin lỗi thay con là một hành động ba mẹ nên làm để làm mẫu.
Nhưng sau lời xin lỗi, điều quan trọng nhất là dạy con kỹ năng.
Kỹ năng có thể dạy ở đây là gì?
1. Hiểu và gọi tên cảm xúc
“Mẹ đoán lúc đó con tức giận lắm”
“Khó chịu nhỉ, đồ chơi mình thích mà bạn lại chơi mất”
“Lúc đó vui quá ha, vui quá nên con lỡ tay làm đau bạn”
2. Dạy kỹ năng thay thế, thay vì chỉ nói “không được đánh”
“Làm đau bạn là không được, nhất quyết không được nhé con”
“Nếu con thích đồ chơi đó quá, con có thể bảo bạn “Cho tớ chơi cùng nhé””
“Nếu con đang chơi mà bạn muốn lấy, con có thể bảo “Bạn chờ tớ chơi xong nhé, mình chia sẻ nhé”. Hoặc, con có thể nói to “Của tớ mà””.
3. Dạy con làm lành với bạn sau xung đột
Cá nhân mình thấy, đây là kỹ năng quan trọng nhất. Thay vì chỉ xin lỗi, hãy cùng con nghĩ ra các cách để làm lành và bù đắp cho bạn. Hãy hướng dẫn con:
Xin lỗi khi đã bình tĩnh
Xoa chỗ đau cho bạn
Xây lại đồ chơi cho bạn
Lỗi lầm thì không tránh được ở tuổi này, nhưng cách sửa lỗi, cách làm lành sẽ là điều quan trọng.
Nhờ sự hỗ trợ của cô giáo
Bạn có thể nhờ cô để ý con và có gì nhẹ nhàng chia sẻ với mẹ.
Cũng có thể chia sẻ với cô là mẹ đang hướng dẫn con làm lành với bạn để cô hỗ trợ con thêm trên lớp.
Có một điều mình tin lắm, tin hơn tất cả các nghiên cứu, đó là:
Không có em bé nào muốn thành người xấu.
Không có em bé nào muốn làm mẹ buồn
Con có thể cũng đang rất loay hoay với cảm xúc và hành vi của mình. Cái con cần là mẹ hướng dẫn con các kỹ năng con còn thiếu, tin tưởng và đồng hành cùng con.
Nếu bạn đang ở giai đoạn xấu hổ, bối rối, bất an, tự trách…Mình muốn bạn biết:
Bạn không đơn độc.
Con bạn không hư.
Và cả hai mẹ con đều đang cố gắng học cùng nhau mỗi ngày.
Để đồng hành cùng nhau sát sao hơn trên hành trình nuôi dạy con một cách thấu hiểu, tự tin, gắn kết, mình tin, các chương trình của mình có thể giúp bạn:
Bạn cũng có thể tham gia cộng đồng trên Facebook của mình ở group Kỷ luật thích cực, và subscribe bản tin này để theo dõi những chia sẻ tiếp theo từ mình nhé.
Thương mến,
Cẩm Tú
Kỷ luật thích cực