Vì sao con cứ… ĐÁNH MẸ THẾ???
Mẹ nhẹ nhàng “tay xinh để yêu” - rồi 5 phút sau, tay xinh bôm bốp vào mặt mẹ. Tại sao lại thế?
Nếu bạn có 1 em bé tuổi lên 2, lên 3, chắc hẳn đã có không ít khoảnh khắc bạn có cảm giác mình biến thành 1 cái bao cát để con tập “boxing”.
Mẹ thì nhẹ nhàng, thủ thỉ: “Tay xinh để yêu, để ôm, để nắm tay em nhé. Tay xinh không dùng để đánh mẹ đâu”
5 phút sau: Tay xinh bôm bốp trên mặt mẹ.
Con thì ngơ ngác, hồn nhiên vô số tội.
Mẹ thì sững sờ, nóng máu, rồi một nghìn câu hỏi “Vì sao” hiện lên trong đầu.
“Đánh mẹ” - hành vi quen thuộc đến bất ngờ
“Đánh mẹ” là 1 hành vi rất rất rất thường gặp của các em bé độ tuổi lên 2, lên 3. Mình gặp 9 mẹ thì 10 mẹ than rằng “Con em cứ bôm bốp vào mặt em ấy” (người thứ 10 là mình). Tuần vừa rồi, không chỉ một, mà ít nhất phải 5 người chị em của mình đã bức bối, tức tối, than thở, nức nở, rồi thở dài cái thượt với vấn đề trên.
Có rất rất rất nhiều lý do dẫn đến hành vi đánh của bé. Và… cho dù gây nên nhiều phiền toái và khá là đau, hành vi này thực chất là một hành vi rất bình thường và “đúng chuẩn” của các măng non này.
“Đánh mẹ” mà bình thường và… đúng chuẩn?
Ủa? Đánh mẹ, đánh bố, đánh bạn mà lại bình thường và “đúng chuẩn”???
Nghe vô lý, nhưng kỳ thực lại vô cùng hợp lý, bởi:
Bình thường với lứa tuổi của con
Chuẩn đét với hệ thần kinh non nớt đang phát triển
Trẻ nhỏ có một bộ não với phần hạch hạnh nhân (chịu trách nhiệm cho các cảm xúc và phản xạ bản năng) cực kỳ nhanh nhạy, song song với đó là một thuỳ não trước trán (vùng chịu trách nhiệm cho các hoạt động bậc cao, cần tư duy nhiều hơn của con người như việc tư duy logic, giải quyết vấn đề, chuyển hoá cảm xúc,...) đang trong quá trình “xây dựng và hoàn thiện”.
Nói ngắn gọn: cảm xúc thì chạy nhanh, lý trí thì còn chập chững.
Cảm xúc thì tốc độ như chiếc xe đua
Còn lí trí, tư duy, khả năng kiểm soát thì như … phanh xe đạp.
Tốc độ phát triển và xử lý của 2 bên đang chênh lệch nhau rất lớn.
Xe thì lao. Phanh thì yếu.
Khi cảm xúc bùng lên, hành động bộc phát như cái bôm bốp… là hệ quả hoàn toàn tự nhiên.
Sự chênh lệch về tốc độ xử lý giữa hai vùng não ấy chính là lý do khiến nhiều hành vi “tự phát” của trẻ trông như là cố ý, trong khi thực ra đó là hệ quả của não bộ đang phát triển.
“Nhưng con hiểu mà, sao vẫn cố tình làm???”
Có lần, mình nhận được câu hỏi này từ một mẹ:
“Nhưng mà, em bảo con em không được đánh mẹ rồi, không được tát mẹ rồi.
Bạn í nhắc lại được, hiểu đấyy, nhưng sau cứ đâu lại hoàn đó???
Rõ ràng nhắc lại được là con hiểu, là lý trí con biết mà, nhưng con vẫn cố tình làm í, là sao?”
Câu trả lời của mình:
Con em nhắc lại được lời mẹ nói ở độ tuổi lên 2 vậy là quá quá quá sức trộm vía rồi.
Tuy nhiên, quay lại câu chuyện về chiếc xe đua và phanh xe đạp.
Phanh xe đạp biết rằng mình cần giảm tốc xe đua không? - Có
Phanh xe đạp nhắc lại được yêu cầu đó không? Nếu nó nói được, chị tin là nó sẽ gật đầu
Phanh xe đạp có dừng xe đua đang tăng tốc chỉ trong 1 tíc tắc không? - chắc chắn là KHÔNG
Vì … Hiểu và làm được là 2 phạm trù hoàn toàn khác biệt.
Hiểu có thể hiểu, nhắc lại có thể nhắc lại, nhưng để thực sự làm được cần rất rất nhiều thời gian để luyện tập. Cả mẹ và con, cùng nhau luyện tập.
Con đánh mẹ thì mẹ luyện cái gì? Luyện tập làm bao cát à huhu?
Haha, cũng cũng 🙂
Mẹ cần luyện hai điều:
Luyện để điều chỉnh những nỗi sợ và hoảng loạn bùng lên trong người khi thấy con giơ tay.
Luyện để tạo ra khoảng chờ - một khoảng nhỏ giữa cảm xúc bùng nổ khiến con có mong muốn vung tay lên và hành động thực sự vung tay lên bôm bốp
Con cần luyện hai điều:
Luyện để gọi tên cảm xúc của mình (“con giận”, “con buồn”, “con khó chịu”).
Luyện để dùng khoảng chờ ấy, nghĩa là biết dừng một nhịp trước khi tay chạm.
Mẹ sợ gì khi con giơ tay lên?
Sợ bị đau? Mình nghĩ là không hẳn.
Các bàn tay nhỏ xíu ấy có thể khiến mẹ đau, nhưng mình tin nỗi đau đấy chưa hẳn là điều khiến mẹ hoảng hốt.
Vậy… nỗi sợ ấy là gì?
Mẹ sợ con “xấu tính”
Sợ bị đánh giá
Sợ con mất kiểm soát, và sợ cả bản thân mình mất kiểm soát
Nhưng sâu hơn nữa, có thể là…
Mẹ sợ cảm xúc.
Vì mẹ từng được dạy phải đè nén. Mẹ mất nhiều năm để “kiểm soát”.
Nay thấy con bộc lộ một cách đầy bản năng → mẹ hoảng.
Một chút thông tin để mẹ yên tâm hơn: Những hành vi như đánh mẹ, cắn mẹ,... không phải là biểu hiện của một em bé … hoang dại, khó bảo, một em bé sẽ lớn lên trở thành một đứa trẻ hư.
Tất cả là dấu hiệu của một em bé đang học cách điều tiết cảm xúc, nhưng học mãi chưa làm được.
Nghiên cứu cho thấy các hành vi này thường đạt đỉnh quanh tầm 2.5-3 tuổi rồi giảm dần. Tức là con đang trong quá trình học “phanh”, học dừng, học chờ.
Chỉ là việc học này không dễ như học nói hay học đi, bởi nó diễn ra ở vùng phát triển bậc cao nhất của não bộ. Điều mẹ cần làm là bình tĩnh, tin con, tin vào bản thân.
Khoảng chờ là gì? Tại sao nó quan trọng?
Như mình vừa nói ở trên, hành vi “đánh mẹ” của con là hệ quả của:
Cảm xúc bùng nổ bên trong + hành vi không kiểm soát được ở bên ngoài
Bây giờ, mời bạn giơ 2 bàn tay lên trước mặt giúp mình.
Nếu coi Cảm xúc tức giận, buồn bực, khó chịu,... đang bùng nổ trong người là tay trái,
Hành vi không kiểm soát - ở đây là đánh mẹ - là tay phải
Sự bôm bốp - đánh mẹ - xảy ra khi 2 tay vỗ vào nhau.
Vậy làm thế nào để 2 bên không vỗ vào nhau bôm bốp?
Cảm xúc thì không tránh được
Khả năng kiểm soát hành vi với trẻ lên 2, lên 3 cũng chưa đủ mạnh.
Hmm … Chúng mình không thể … bỏ đi 1 tay, đúng không?
Vậy thì còn cách nào?
1. Kéo giãn khoảng cách giữa 2 bàn tay, để 2 bên có thể dừng lại 1 khoảng - dù là nhỏ xíu - trước khi vỗ vào nhau bôm bốp
Khoảng nhỏ ấy là điểm mấu chốt quyết định, để mẹ và con có thể cùng nhau dừng lại, hít thở một chút, và lựa chọn để làm khác đi.
Mẹ là người có thể giúp con tạo ra khoảng chờ ấy, cũng là người duy nhất có thể tạo ra khoảng chờ của riêng mình.
Đánh mẹ là hành vi có thể giảm bớt khi có thêm khoảng chờ, không phải có thêm các tiếng mắng mỏ hay đe nẹt.
2. Cho bàn tay việc khác để làm, thay vì … vỗ vào nhau
Ôm mẹ
Giải toà ra gối
Chơi pop it
Bóp túi bong bóng
...
Rất nhiều cách để tay xinh làm việc khác, chứ không bôm bốp vào mặt mẹ.
Áp dụng cụ thể thế nào?
Bằng hành động của mẹ, bằng lời nói, bằng cử chỉ, và bằng chất giọng ấm áp, âm lượng vừa đủ, độ cao vừa phải.
Tin mình đi: mẹ bình tĩnh, kiên trì, các hành vi bôm bốp sẽ giảm dần.
Sau đây là một vài mẫu câu mẹ có thể áp dụng để kéo giãn khoảng chờ đó ra (nói chậm, thở trước khi nói, và nói bằng một nhịp khác so với giọng thường):
“Mẹ biết con đang rất giận. Con có thể giận, không được đánh mẹ.”
Công dụng: công nhận cảm xúc vạch ra ranh giới rõ ràng.“Mẹ sẽ không để con đánh. Mình dừng lại một chút nhé.”
Công dụng: đặt ranh giới vững vàng mà không mắng.“Mẹ biết con tức quá, làm theo mẹ: Hít thở để bình tĩnh lại nhé.”
Công dụng: chuyển năng lượng sang hơi thở, giúp hệ thần kinh hạ nhiệt.“Tay con đang muốn đánh à? Để mẹ giúp tay con dừng lại nhé.”
Công dụng: giúp con nhận biết cơ thể của mình, gọi tên động tác.“Cục tức giận muốn nhảy ra rồi, con muốn xả nó với gối hay với pop-it?”
Công dụng: cho con lựa chọn hành vi thay thế, cảm thấy có quyền kiểm soát.
Mẹ hãy thử chọn nói một câu, và dùng nó nhiều lần.
Nói chậm. Hít sâu trước khi mở miệng. Đặt tay lên vai con nếu cần. Ở lại thay vì bỏ đi.
Mình không nói hành trình này dễ. Mình cũng có những ngày thất bại, quát lên, rồi ôm con sau đó với cái lòng ân hận. Nhưng từng bước nhỏ ấy, ngày này qua ngày khác, sẽ giúp con học dần dần. Và cũng giúp mẹ bớt sợ phần cảm xúc của chính mình.
Đánh mẹ là hành vi có thể giảm khi có khoảng chờ, không phải bằng tiếng mắng mỏ hay đe nẹt, mà bằng sự kiên trì, bình tĩnh, và những câu nói nhỏ xíu nhưng vững chãi.
Mình có 1 file card nhỏ những câu nói này, bạn có thể in để dán ở những nơi dễ thấy trong nhà. Để lúc tay trái sắp va vào tay phải, nhìn vào nó để nhớ và dừng lại.
Chia sẻ bài viết này và nhắn tin cho mình, để mình gửi bạn file đó nha ^^
Để đồng hành cùng nhau sát sao hơn trên hành trình nuôi dạy con một cách thấu hiểu, tự tin, gắn kết, mình tin, các chương trình của mình có thể giúp bạn:
Bạn cũng có thể tham gia cộng đồng trên Facebook của mình ở group Kỷ luật thích cực, và subscribe bản tin này để theo dõi những chia sẻ tiếp theo từ mình nhé.
Thương mến,
Cẩm Tú
Kỷ luật thích cực