Tiền lì xì của con: Mẹ giữ hộ hay con tự giữ?
Không có đúng hay sai, chỉ có sự phù hợp. Bạn đang thuộc trường phái 'tịch thu' hay 'thả cửa'?
Tết đã qua, xuân đã về, và những ngày nghỉ đang đi dần về hồi kết.
Newsfeed của mình những ngày này không còn ngập tràn các loại hoa Tết, cũng không còn các quảng cáo áo dài hay các set quà Tết nữa. Thay vào đó, là những bài viết liên tục xoay quanh một vấn đề muôn thuở:
Làm gì với tiền lì xì của con bây giờ?
Các bài viết xuất hiện trên newsfeed của mình thì đang chia thành vài trường phái:
Làm thế nào để “tịch thu” khoản lì xì đó một cách hợp lý nhất?
Dùng lì xì đó mua vàng - vừa để dạy con về đầu tư, vừa để giữ cho con.
Dùng lì xì đó để đóng học phí/mua bảo hiểm
Chia thành các khoản và cho con tự quản lý 1 phần
Là 1 đứa suýt trượt Tài chính kế toán, mắt tự động mờ đi mỗi khi cần nhìn vào các số liệu về tiền bạc, mình đọc các chia sẻ đó và phải nói là hoa mắt chóng mặt, đầu giật giật.
Từ ngày có ý thức về tiền bạc, mình chỉ biết đến những cách sau với tiền lì xì của bản thân:
Đưa anh trai giữ hộ
Tự giữ, tự tiêu
Kết quả là sau 1 năm theo phương án đưa anh trai giữ, lì xì của mình biến thành … cái xe đạp của anh. Sau đó? Không có sau đó. Anh mình không bao giờ được động vào tiền lì xì của mình nữa 😂
Tất cả các năm sau, lì xì - kho báu của mình - được mình bảo quản kỹ càng. Mình tự giữ, mình tự tiêu. Và tất cả những năm đó thì … mình cũng không biết mình tiêu tiền đó vào những cái gì nữa…
Bạn có giống mình không? Mình cầm tiền trong tay, biết mình có bao nhiêu, nhưng sau đấy thì tiêu hết vào lúc nào cũng không biết í …
Từ bé đã vậy, và giờ đây thì … vẫn vậy…
Sự thật là mình có 1 lỗ hổng về quản lý tài chính cá nhân cực kỳ cực kỳ lớn!
Mình không muốn con mình cũng hổng lỗ chỗ về tài chính như mẹ nó.
Bài viết này là bài viết mình sắp xếp lại lại những suy nghĩ của mình về tiền lì xì của con, những điều thú vị mình học được từ chị Hồng - 1 người chị chuyên về tài chính cá nhân mà mình may mắn được biết - thông qua workshop “Lì xì thì làm gì” - 1 workshop mình may mắn được làm cùng chị năm ngoái.
(Mình không giỏi về tiền, đây là những ghi chú mình thấy thú vị và đúc kết lại từ cuộc nói chuyện đó và những chia sẻ gần đây của chị Hồng. Nếu có gì bạn thấy muốn trao đổi thêm, hãy cho mình biết nhé. Thật sự, mình phải học lại từ đầu về tiền ấy.)
Tiền lì xì là của ai? Của con hay của bố mẹ?
Của ai người đấy được quyền quyết, đó là 1 điều đơn giản và dễ hiểu. Vậy thì để quyết định xem làm gì với lì xì, phải chăng nên bắt đầu từ việc xác định quyền sở hữu: Lì xì là của ai???
Có nhiều quan điểm xoay quanh vấn đề này:
Có gia đình thì coi đó là tiền của con, là quà của mọi người tặng con → Sẽ để dành mua vàng/ làm sổ tiết kiệm cho con, bố mẹ không động đến dù chỉ 1 đồng.
Có gia đình thì nhận định đó là của bố mẹ, vì bố mẹ cũng tốn tiền đi lì xì các em bé khác thì mọi người mới lì xì con.
Có gia đình thì nhận định có 1 phần là của con, còn 1 phần là của bố mẹ (để bố mẹ “bù lỗ”
Nghe ý nào cũng có cái lý riêng của nó. Và chị Hồng của mình thì bảo:
Chẳng có quan điểm nào là đúng hoàn toàn và sai hoàn toàn. Tất cả chỉ là sự phù hợp. Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh, mỗi gia đình có quan điểm riêng, phù hợp với hoàn cảnh và tình hình tài chính gia đình.
Ví dụ: Một gia đình khá giả, dư giả tài chính có thể coi tiền lì xì là của riêng con và bố mẹ không cần đến. Còn một gia đình còn đang khó khăn thì phải thành thật là khoản tiền bố mẹ cần để ra để lì xì các bạn khác là cũng không nhỏ, nếu không “bù lỗ” bằng lì xì của con, tài chính gia đình có thể bấp bênh trong 1 vài tháng sau Tết.
Không thể đưa ra 1 quy chuẩn và áp vào tất cả các gia đình được.
Nếu không có 1 đáp án chính xác để áp cho mọi gia đình về quyền sở hữu lì xì, thì … câu hỏi tiếp theo là:
Ơ thế … chúng mình đi vào bế tắc à?
Ồ không, đương nhiên là không.
Chị Hồng bảo mình rằng:
Vấn đề không nằm ở việc tiền thuộc về ai, mà nằm ở cách chúng ta nói chuyện với con về lì xì và dùng tiền lì xì để dạy con điều gì về tiền bạc.
Về phần nói chuyện: hãy rõ ràng với con ngay từ đầu để tránh hiểu lầm không đáng có.
Về phần dạy con về tiền bạc: Ba mẹ có thể dùng lì xì để dạy con về thu nhập và chi tiêu, về tiết kiệm và đầu tư; cũng có thể dùng lì xì để dạy con về cách đưa ra lựa chọn mua hay không mua thứ gì đó. Đặc biệt, có thể dùng lì xì để trao đổi với con về trách nhiệm tài chính trong gia đình.
Ồ goàooo
Cụ thể hơn nhé:
Thu nhập
Tiền lì xì có thể được coi là 1 khoản “thu nhập bất thường đều đặn” của con. Nó “đều đặn” vì cứ mỗi năm con sẽ có nó 1 lần, nó “bất thường” vì số tiền con nhận được thay đổi liên tục, nó cũng “bất thường” vì chẳng cần làm gì con vẫn nhận được nó.
Ngoài khoản thu nhập “bất thường đều đặn” này, chúng mình có thể trao đổi thêm với con về các khoản “thu nhập” khác con có thể nhận được: như lúc con tham gia các cuộc thi và có phần thưởng, như khi con được học sinh giỏi và được thưởng,...
Muốn tiêu được tiền, trước hết hãy biết cách kiếm tiền.
Khi đã có một phần “thu nhập”, ta mới đến đoạn đưa ra quyết định làm gì với nó:
Chi tiêu: Ba mẹ thường lo nhất là con tiêu hoang, con không biết tiêu tiền, tiêu không rõ mục đích, có 1 tiêu 10, đem hết tiền cho bạn,...
Hmm, thành thật mà nói, chính ba mẹ cũng chắc chắn có những lúc chốt đơn lúc 2h sáng mấy món đồ trên shopee mà khi nhận về không thể dùng được phải bỏ đi mà. (đúng không?)
Chúng mình lớn rồi vẫn có lúc vung tiền sai chỗ thôi, con sai là đương nhiên, là bình thường. Hãy để con sai, và để ba mẹ và con cùng học được những bài học sau lỗi sai đó. (sai bây giờ là cái sai nhỏ thôi, sai sau này, mới lớn hơn nhiều)
Ba mẹ có thể cùng con lên kế hoạch chi tiêu, cùng con đặt câu hỏi “vì sao” trước mỗi món đồ, mỗi lần “xuất tiền”, tìm hiểu xem con mua món đồ đó vì con “thích” nó hay con “cần” nó, cùng con đặt câu hỏi để cân nhắc giữa các lựa chọn,...
Càng hỏi nhiều, cả ba mẹ và con sẽ càng trưởng thành nhanh hơn về tài chính. Mỗi câu hỏi là 1 lần cả ba mẹ và con cùng lớn lên trong tư duy tiêu tiền rồi đó.
Tiết kiệm và đầu tư: Tiết kiệm thì chúng mình đã có đút lợn từ rất lâu rồi, nhưng đầu tư thì hầu như chẳng ai được dạy cho đến khi ra trường hoặc đi làm được vài năm. Với tình hình đồng tiền mất giá, kim loại quý thì lên giá, kinh tế thì càng ngày càng biến động nhiều, đầu tư gần như là 1 kỹ năng bắt buộc các em bé cần phải được học từ sớm. Vì thế giới của các con sau này có thể có các cơ hội khác hơn, nhưng thử thách cũng khó khăn hơn thời bố mẹ rất nhiều.
Các kênh đầu tư thì có rất nhiều. Khi con sẵn sàng (thường trên 10 tuổi), ba mẹ và con có thể có các “dự án” cùng nhau tìm hiểu về các kênh đầu tư, phân tích ưu và nhược của từng kênh, sau đó cùng nhau ra quyết định.
Trách nhiệm tài chính của con trong gia đình
Con là 1 thành viên trong gia đình. Dù nhỏ, con cũng có thể chia sẻ trách nhiệm tài chính, san sẻ gánh nặng tài chính cùng cha mẹ nếu có thể.
Nếu con đồng ý, tiền lì xì của con có thể được góp 1 phần vào học phí của con, góp 1 phần vào chuyến du lịch của gia đình, hoặc 1 phần vào các khoản từ thiện, các khoản đóng góp của gia đình với các mục tiêu khác nhau.
Với các bạn nhỏ, khoản đóng góp này hầu hết các con đều cực kỳ sẵn sàng và cảm thấy tự hào khi có thể đóng góp, hỗ trợ, giúp đỡ bố mẹ phần nào. (chị Hồng chia sẻ rằng con chị rất tự hào khi có thể góp 1 phần vào học phí của con, vào chuyến du lịch của gia đình. Còn em bé nhà mình thì cực kỳ tự hào khi có thể dùng 1 phần quà trung thu của con để góp vào quỹ từ thiện gửi các bạn vùng bão lũ).
Thật sự là trao đổi với chị Hồng, khi “vỡ lẽ” ra được những điều trên, mình thật sự “goàoooo”.
Và câu hỏi tiếp theo mình đặt cho chị là:
Nghe hay quá chị ơi, cơ mà có thể làm các điều đó như thế nào?
Đầu tiên, chắc chắn là phải trao đổi rõ ràng về:
Vì sao lại có lì xì?
Lì xì đó sẽ được sử dụng như thế nào?
Sau đó, tuỳ vào độ tuổi của con, ba mẹ có thể thiết kế một số hoạt động phù hợp để con hiểu và bắt đầu học cách sử dụng tiền:
3-6 tuổi - Giai đoạn làm quen với tiền bạc:
Ở giai đoạn này, thú thật là nếu ngồi nói về việc lên kế hoạch tài chính, con sẽ khóc thét, ba mẹ cũng sẽ bất lực.
Dưới 6 tuổi, điều con cần nhất chưa phải kỹ năng cao siêu mà là sự an toàn, là cảm giác yên tâm khi điều gì cũng có ba mẹ sẵn sàng hỗ trợ và hướng dẫn.
Với quan điểm của mình, ở độ tuổi này, thay vì hỏi con muốn làm gì với lì xì, ba mẹ nên định hướng và trao đổi rõ với con về tiền lì xì sẽ được dùng để làm gì, dùng như thế nào, và cho con tham gia cùng trong các hoạt động đó (ví dụ đi mua vàng thì dẫn con theo hoặc cho con xem giá, gửi tiết kiệm thì cũng cho con xem sổ, gửi ủng hộ quỹ từ thiện cũng cho con xem sao kê, nếu góp vào các hoạt động gia đình thì cũng cho con xem và thông báo với cả gia đình...)
Bên cạnh đó, ba mẹ có thể cho con làm một số hoạt động sau để con làm quen với tiền:
Cho con cầm tiền khi đi mua sắm để con tập cảm nhận giá trị tiền.
Dạy con trả tiền và nhận tiền thừa.
Chơi trò “đi chợ” với con để hiểu khái niệm trao đổi tiền - hàng hóa.
Giúp con tiết kiệm tiền lẻ bằng cách “đút lợn” hàng ngày.
6-9 tuổi - Bước đầu quản lý tiền của mình
Ở tầm tuổi này, con đã nhận biết được tiền, bắt đầu có những nhu cầu cá nhân riêng cần tiêu tiền, ba mẹ có thể bắt đầu nói chuyện với con về kế hoạch chi tiêu.
Một mô hình có thể thử trao đổi và hướng dẫn con là mô hình 6 chiếc lọ tài chính phiên bản đơn giản hoá với 3 phần: Chi tiêu (cho các nhu cầu của con), để dành cho mục tiêu lớn (như tiết kiệm mua 1 món đồ đắt hơn, một khoá học dài hơi hơn,…) và chia sẻ (chia sẻ vào các đợt quyên góp từ thiện, hoặc mua quà cho người thân,…). Ba mẹ có thể ngồi cùng con thống nhất số tiền cho mỗi phần, và hỗ trợ con cất giữ các khoản chưa dùng đến một cách rõ ràng.
Bên cạnh đó, ba mẹ có thể làm một số điều sau để con tập quản lý tiền:
Cho con tiền tiêu vặt hàng tuần để con tập kiểm soát chi tiêu. Số tiền này có thể hỏi con xem con cần bao nhiêu và bố mẹ cùng con thống nhất
Khi có tiền tiêu vặt rồi thì có thể thảo luận với con về các tình huống tài chính con sẽ gặp phải (bạn vay tiền, bạn bán đồ trong lớp, khao các bạn,...)
Cùng con ghi chép chi tiêu để con nhìn lại xem tiền đã đi đâu.
Đưa con đi mua sắm với ngân sách cụ thể để con biết cách cân đối khi tiêu tiền. (ví dụ đưa con đi siêu thị với budget 20K để con tự lựa chọn)
10+ tuổi - Tư duy tài chính thực tế hơn
Ở độ tuổi này, nếu như đã được hướng dẫn ở các năm trước, khả năng tư duy tài chính của con đã tốt hơn nhiều. Đến bước cần tư duy tài chính thực tế hơn, ba mẹ có thể tiếp tục cùng con nói chuyện về kế hoạch tài chính và phân chia ra các phần như giai đoạn 6-9 tuổi. Có thể dần dần chi tiết hơn theo mô hình 6 chiếc lọ tài chính nếu con sẵn sàng.
Bên cạnh đó, ba mẹ có thể dùng con tập tư duy tài chính thực tế bằng cách:
Hướng dẫn con lập kế hoạch tiết kiệm, ví dụ tiết kiệm để mua xe đạp, đồ chơi lớn.
Giúp con hiểu về lãi suất, gửi tiết kiệm ngân hàng.
So sánh giá online và offline trước khi mua, giúp con có tư duy mua sắm thông minh.
Khuyến khích con trải nghiệm kiếm tiền nhỏ như bán đồ handmade, tham gia hội chợ ở trường, thậm chí là tham gia các cuộc thi để “săn” phần thưởng,...
Thảo luận về tài chính gia đình, để con hiểu tiền kiếm ra từ đâu và vì sao cần tiết kiệm.
Cá nhân mình, là 1 người mẹ có con vừa bước qua tuổi lên 5, mình lựa chọn trao đổi với con theo hướng này:
Lì xì là một phần quà may mắn mà người lớn dành cho con vào mỗi dịp năm mới. Ông bà, bố mẹ, cô bác tặng con lì xì để mong con may mắn, mạnh khoẻ, cầu chúc những điều tốt đẹp nhất cho con. Mọi người tặng con vì yêu thương và quan tâm đến con.
Với nhà mình, mình coi tiền lì xì là của con, và cả nhà sẽ cùng ngồi tính toán xem có thể làm gì cùng khoản tiền đó.
Con có thể có một phần tiền “tiêu vặt” để tập chi tiêu vào các buổi đi chơi cùng bố mẹ, mua các món con thích.
Một phần tiền lì xì sẽ được dùng để đầu tư (mua vàng, gửi tiết kiệm,... cái đó tính kĩ sau)
Một phần tiền lì xì của con sẽ được dùng để đóng góp cùng hoạt động gia đình (góp quỹ từ thiện, góp vào chuyến đi chơi, góp vào quà cho mọi người trong nhà,... tuỳ con lựa chọn)
Goào
Mình bắt đầu viết bài này với một bộ não đang rối bời với 1001 các thông tin về tài chính, về lì xì, về các lợi ích rồi mối nguy quanh lì xì của con. Sau khi nhìn lại các cuộc nói chuyện, hệ thống lại đầy đủ, mọi thứ lại thật sáng rõ rồi.
Hy vọng bài tổng hợp này của mình có thể hỗ trợ bạn phần nào trong việc “quy hoạch” các phong bao đỏ chót đầu năm này với em bé của bạn. ^^
Nếu có trải nghiệm gì thú vị, hoặc bạn từng có “vụ án” mất tiền lì xì kinh điển nào như mình ngày xưa, đừng quên Reply email này kể mình nghe với nhé! (Hoặc kể cho mình món đồ “vô tri” nhất bạn từng mua bằng tiền lì xì cho mình đỡ thấy cô đơn 😂)
Tuyệt vời quá b